Septoplastyka i rynoplastyka to dwa różne zabiegi — jeden koryguje przegrodę nosową w celu poprawy drożności, drugi kształtuje nos zewnętrzny w celach estetycznych. Coraz częściej wykonuje się je łącznie jako rynoseptoplastykę: w jednym znieczuleniu, przez tego samego chirurga, z jednym pakietem opieki pooperacyjnej. Właśnie w tym punkcie stykają się ze sobą laryngologia i medycyna estetyczna — i właśnie tutaj wybór opatrunku nosowego przestaje być kwestią rutyny, a staje się elementem planowania klinicznego.
Tamponada po septoplastyce — co mówi dowód naukowy?
Przez dekady tamponada nosowa po septoplastyce była procedurą standardową, stosowaną niemal odruchowo. Jej uzasadnienie wydawało się logiczne: ucisk mechaniczny ogranicza krwawienie, eliminuje przestrzeń martwą między płatami śluzówki i stabilizuje chrząstkę przegrody. Aktualne piśmiennictwo znacząco komplikuje ten obraz. Przegląd systematyczny obejmujący 47 randomizowanych badań kontrolowanych z łączną grupą 4087 pacjentów wykazał, że tamponada nosowa po septoplastyce w porównaniu z technikami alternatywnymi (przede wszystkim szwem przezprzegrodowym) wiąże się ze znamiennie wyższym odsetkiem powikłań — w tym trudności oddechowych, bólu, zaburzeń snu, zrostów i trudności w połykaniu — bez udowodnionej przewagi w zakresie redukcji krwawień, krwiaka przegrody i resztkowego skrzywienia.¹ Wcześniejsza metaanaliza dochodziła do analogicznych wniosków, wskazując jednocześnie, że produkty fibrynowe mogą wykazywać pewną skuteczność w ograniczaniu krwawień — jako jedyna podgrupa opatrunków pokazująca wyraźny efekt hemostatyczny.² Randomizowane badanie kliniczne opublikowane w 2025 roku, obejmujące 95 pacjentów po septoplastyce (okres rekrutacji: koniec 2023 – początek 2024), potwierdziło, że alternatywne metody tamowania krwawienia — w badaniu drenaz podciśnieniowy — dają istotnie lepszy komfort we wczesnym okresie pooperacyjnym w zakresie przekrwienia nosa, zaburzeń węchu, bólu głowy, uczucia pełności w uszach i jakości życia, przy porównywalnej skuteczności i bezpieczeństwie chirurgicznym.³
Przesłanie dla praktyki klinicznej jest jednoznaczne: rutynowe stosowanie tamponady po septoplastyce powinno być każdorazowo uzasadniane — a jej wybór, jeśli jest klinicznie wskazany, powinien uwzględniać profil materiału pod kątem komfortu pacjenta i ryzyka powikłań.
Opieka pooperacyjna po rynoplastyce i rynoseptoplastyce — odrębna perspektywa
Rynoplastyka stawia nieco inne wymagania niż sama septoplastyka. Zabieg obejmuje modyfikację struktur zewnętrznych nosa — chrząstek, kości i tkanek miękkich — przez co wytworzone pole operacyjne jest rozleglejsze, a ryzyko krwiaka, obrzęku i asymetrii gojenia wyższe. W rynoseptoplastyce nakładają się na siebie wyzwania obu procedur.
Przegląd opublikowany w Aesthetic Plastic Surgery w 2024 roku — opierający się na analizie 30 artykułów z okresu 2000–2023 — podkreśla, że wśród wczesnych powikłań rynoplastyki dominują epistaksja i krwiak przegrody, a wśród późnych — blizny i deformacje estetyczne.⁴ Opatrunki wewnątrznosowe są w tym kontekście narzędziem wielofunkcyjnym: ograniczają krwawienie przez tamponadę i hemostazę, zapobiegają zbieraniu się krwi w przestrzeni martwej, a przez mechaniczne podparcie struktur mogą wpływać na jakość gojenia tkanek miękkich. Autorzy przeglądu zwracają jednak uwagę, że dyskusja nad zasadnością tamponady dotyczy przede wszystkim septoplastyki, a jej przeniesienie wprost na rynoplastykę i rynoseptoplastykę nie jest bezpośrednio uprawnione — złożoność zabiegu estetycznego może uzasadniać inne decyzje kliniczne niż w przypadku korekty izolowanego skrzywienia przegrody.⁴
Klasyfikacja materiałów — jak dobierać opatrunek do procedury?
Współczesny rynek wyrobów do tamponady nosowej oferuje zasadniczo trzy grupy materiałów, różniące się mechaniką działania, profilami resorpcji i wskazaniami klinicznymi.
Opatrunki rozprężalne z PVA (polialkohol winylowy) — tradycyjny wybór, łączący prostotę zastosowania z wysoką chłonnością. Gąbka PVA rozszerza się pod wpływem krwi i wydzieliny, wywierając równomierny ucisk na ściany jamy nosowej. Jej właściwości antyadhezyjne zmniejszają uraz śluzówki przy usuwaniu, co przekłada się na mniejsze ryzyko wtórnego krwawienia w porównaniu z klasyczną gazą. Opatrunki PVA dostępne są w wersjach z kanałem wentylacyjnym lub bez — wybór między nimi determinuje przede wszystkim zdolność pacjenta do oddychania przez nos w pierwszych dobach pooperacyjnych oraz zakres zabiegu.
Opatrunki na bazie karboksymetylocelulozy (CMC) — generacja wyrobów o podwójnym mechanizmie działania: klasyczna tamponada mechaniczna uzupełniona o przyspieszoną hemostazę poprzez stymulację agregacji płytek krwi. Po nawodnieniu sterylną wodą powierzchnia opatrunku pokrywa się hydrokoloidowym żelem, który ułatwia aplikację i, co kluczowe z perspektywy komfortu pacjenta, znacząco redukuje tarcie przy usuwaniu. Dostępne warianty wchłanialne (SinuFoam wg Stammbergera, SinuKnit) nie wymagają usunięcia i ulegają biodegradacji w jamie nosowej, co eliminuje jedno z najbardziej stresogennych doświadczeń pooperacyjnych dla pacjenta. Wskazania obejmują septoplastykę, turbinektomię, polipektomię i zabiegi FESS.
Opatrunki wchłanialne hemostatyczne (chitosan, CMC, kwas hialuronowy) — materiały resorpcyjne łączące właściwości hemostatyczne z funkcją biozgodnej rusztownicy dla gojącej się śluzówki. Szczególnie uzasadnione w procedurach, gdzie ryzyko zrostów jest podwyższone, lub u pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia, u których każda procedura usunięcia opatrunku niesie ryzyko. Opatrunki chitynowe PosiSep dostępne np. w ofercie EUMed rozszerzają się po uwodnieniu i przechodzą w żel, ulegając pełnej resorpcji w ciągu 72 godzin — co pozycjonuje je raczej jako wsparcie w krótkotrwałym krwawieniu śród- i pooperacyjnym niż jako długoterminową tamponadę.
Kiedy wybór opatrunku ma szczególne znaczenie kliniczne?
Kilka sytuacji klinicznych wymaga uwzględnienia profilu materiału tamponującego w planowaniu zabiegu:
Pacjenci po rynoplastyce estetycznej, zwłaszcza z dostępem otwartym, oczekują nie tylko dobrego wyniku chirurgicznego, ale i komfortowego okresu rekonwalescencji. Ból i dyskomfort przy usuwaniu opatrunku wpływają na subiektywną ocenę całego zabiegu. W tej grupie przewaga opatrunków na bazie CMC lub wchłanialnych nad klasyczną gazą jest klinicznie istotna.
Pacjenci z ryzykiem zaburzeń hemostazy — na terapii przeciwzakrzepowej, z chorobami wątroby, przyjmujący NLPZ w okresie przedoperacyjnym — mogą odnosić szczególną korzyść z opatrunków aktywnie stymulujących agregację płytek (CMC) lub działających hemostatycznie przez strukturę materiału (chitozyt, CMC).
W zabiegach FESS współistniejących z septoplastyką lub rynoseptoplastyką opatrunki wchłanialne przeznaczone do podania w postaci żelu pozwalają na precyzyjne wypełnienie przestrzeni pooperacyjnych bez konieczności mechanicznego usuwania.
Oferta EUMed — opatrunki laryngologiczne
EUMed oferuje szeroki asortyment opatrunków rynologicznych i otolaryngologicznych: opatrunki rozprężalne PVA (w wielu rozmiarach, z kanałem wentylacyjnym lub bez), linię Rapid Rhino na bazie CMC (w tym warianty wchłanialne według Stammbergera dedykowane FESS), wchłanialne opatrunki hemostatyczne PosiSep z chitosanu, a także proszek hemostatyczny NexStat do miejscowego stosowania. Wszystkie wyroby produkowane są w krajach UE, USA i Kanadzie, sterylizowane promieniowaniem gamma i pakowane w warunkach jałowych. Dobór właściwego opatrunku dla konkretnego zabiegu i pacjenta powinien uwzględniać zakres procedury, oczekiwany czas tamponady, ryzyko krwawienia oraz preferencje chirurga — w razie pytań technicznych EUMed zapewnia wsparcie przedstawicieli handlowych w całej Polsce.
Źródła
Systematic review & meta-analysis (47 RCT, 4087 pacjentów): Is postoperative nasal packing after septoplasty safe? A systematic review and meta-analysis of randomized controlled studies. PubMed 2021. PMID: 34350430.
Metaanaliza: Is nasal packing necessary after septoplasty? A meta-analysis. PubMed 2012. PMID: 23136013.
RCT: Negative pressure drainage vs. nasal packing after septoplasty: a randomized clinical trial (rekrutacja XI 2023 – III 2024). PubMed 2025. PMID: 40728905.
Caimi E, Balza A, Vaccari S, Bandi V, Klinger F, Vinci V. Optimizing Postoperative Care in Rhinoplasty and Septoplasty: A Review of the Role of Nasal Packing and Alternatives in Complication Management. Aesthetic Plast Surg. 2024;48(15):2812–2817. DOI: 10.1007/s00266-024-03907-4.
Ivanova et al. Nasal Packing in Septal Surgery: A Narrative Review. PMC 2023. PMCID: PMC10118399.
Uwaga
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny — nie stanowi protokołu klinicznego, instrukcji obsługi wyrobu medycznego ani wytycznych postępowania. Nie zastępuje certyfikowanego szkolenia praktycznego ani dokumentacji technicznej producenta. Artykuł może zawierać nieścisłości. Wszelkie procedury medyczne mogą być wykonywane wyłącznie przez uprawniony i odpowiednio przeszkolony personel.
