Ból po urazie, przeciążenie stawu albo okres rekonwalescencji po zabiegu potrafią mocno ograniczyć codzienne funkcjonowanie. Czasem problemem staje się zwykłe wejście po schodach, dłuższy spacer czy kilkugodzinna praca w jednej pozycji. W takich sytuacjach jednym z elementów leczenia lub rehabilitacji może być odpowiednio dobrana orteza.
Jej zadaniem nie jest wyłącznie unieruchomienie określonej części ciała. W zależności od konstrukcji może ona stabilizować staw, ograniczać niepożądany zakres ruchu, odciążać tkanki albo pomagać utrzymać właściwą pozycję kręgosłupa. Najważniejsze pozostaje jednak właściwe dopasowanie sprzętu do konkretnego problemu.
Czym właściwie jest orteza?
Orteza jest wyrobem ortopedycznym stosowanym w celu podparcia, stabilizacji lub częściowego unieruchomienia określonego obszaru ciała. Może być wykorzystywana zarówno po urazach, jak i w przypadku przeciążeń, zmian zwyrodnieniowych czy podczas rehabilitacji po operacji.
W przeciwieństwie do gipsu wiele ortez umożliwia kontrolowany ruch. To istotne szczególnie wtedy, gdy całkowite unieruchomienie nie jest potrzebne albo mogłoby prowadzić do osłabienia mięśni i pogorszenia ruchomości.
W zależności od przeznaczenia dostępne są między innymi ortezy kolana, kostki, nadgarstka, łokcia, barku oraz różnego rodzaju pasy i stabilizatory stosowane w obrębie kręgosłupa.
Kiedy stabilizacja stawu może być pomocna?
Najczęstszym wskazaniem do stosowania ortezy są urazy. Skręcenie stawu skokowego, uszkodzenie więzadeł kolana czy przeciążenie nadgarstka mogą powodować ból oraz poczucie niestabilności.
W takich sytuacjach stabilizator może ograniczać ruchy zwiększające ryzyko ponownego urazu. Jednocześnie pozwala zachować pewien zakres aktywności, który jest potrzebny podczas rehabilitacji.
Ortezy bywają również stosowane przez osoby wracające do sportu po kontuzji. Nie powinny jednak zastępować ćwiczeń wzmacniających ani prawidłowo przeprowadzonej rehabilitacji. Ich rolą jest raczej stworzenie dodatkowego zabezpieczenia w określonym okresie leczenia.
Orteza kolana – wsparcie po urazach i przy przeciążeniach
Kolano należy do stawów szczególnie narażonych na urazy. Problemy mogą pojawić się po skręceniu, przeciążeniu albo w wyniku zmian zwyrodnieniowych.
Proste opaski elastyczne zapewniają przede wszystkim kompresję i poczucie stabilizacji. Bardziej rozbudowane modele mogą posiadać boczne szyny, zawiasy albo system regulowanych pasków.
Tego rodzaju konstrukcja pozwala lepiej kontrolować ruch stawu i ograniczać jego nadmierne przemieszczanie.
Osoba, która po urazie czuje się niepewnie podczas chodzenia, może dzięki dobrze dopasowanej ortezie łatwiej stopniowo wracać do normalnej aktywności. Ważne jest jednak ustalenie, z czego wynika ból kolana i jaki poziom stabilizacji jest rzeczywiście potrzebny.
Stabilizacja stawu skokowego po skręceniu
Skręcenie kostki jest jednym z najczęstszych urazów, zarówno u osób aktywnych sportowo, jak i w codziennych sytuacjach. Niefortunne postawienie stopy na krawężniku lub nierównym podłożu może doprowadzić do uszkodzenia więzadeł.
W pierwszych dniach po urazie pojawiają się zwykle obrzęk, ból i ograniczenie ruchomości. W dalszym etapie ważnym problemem może być natomiast poczucie niestabilności.
Orteza stawu skokowego pomaga wtedy kontrolować ruchy boczne, które najczęściej prowadzą do ponownego skręcenia. Jednocześnie wiele modeli umożliwia normalne zginanie stopy podczas chodzenia.
Dzięki temu pacjent może stopniowo zwiększać aktywność bez całkowitego rezygnowania z ruchu.
Nadgarstek i łokieć również potrzebują odpoczynku
Ortezy kojarzą się przede wszystkim z nogami, ale często stosuje się je również w obrębie kończyn górnych.
Przeciążenie nadgarstka może pojawić się u osób pracujących przy komputerze, wykonujących powtarzalne ruchy ręką albo uprawiających niektóre sporty. Stabilizator pozwala ograniczyć ruch w określonym kierunku i zmniejszyć obciążenie bolesnego obszaru.
Podobnie wygląda sytuacja w przypadku łokcia. Opaski stosowane przy tak zwanym łokciu tenisisty mogą wywierać kontrolowany ucisk na określone grupy mięśni i dzięki temu zmniejszać napięcie w miejscu przyczepu ścięgien.
Nie oznacza to jednak, że każdą dolegliwość można rozwiązać przez założenie stabilizatora. Jeżeli ból utrzymuje się przez dłuższy czas, warto ustalić jego przyczynę.
Ortezy kręgosłupa – kiedy mogą być stosowane?
Osobną grupę stanowią stabilizatory i gorsety przeznaczone dla kręgosłupa. Ich działanie może polegać na podparciu określonego odcinka, ograniczeniu niektórych ruchów albo zmniejszeniu obciążenia.
Najczęściej spotykane są pasy lędźwiowo-krzyżowe. Mogą być wykorzystywane między innymi przy niektórych przeciążeniach, urazach oraz w określonych okresach po zabiegach.
Nie powinno się jednak traktować pasa jako stałego rozwiązania problemu bólu pleców. Długotrwałe stosowanie stabilizacji bez odpowiednich wskazań może prowadzić do osłabienia mięśni odpowiedzialnych za naturalną stabilizację tułowia.
Dlatego decyzję o tym, jak długo korzystać z takiego sprzętu, najlepiej podejmować po konsultacji ze specjalistą.
Dobra orteza powinna być przede wszystkim dobrze dopasowana
Nawet bardzo zaawansowany stabilizator nie spełni swojej funkcji, jeśli zostanie źle dobrany.
Zbyt luźna orteza może się przesuwać i nie zapewniać odpowiedniego podparcia. Z kolei zbyt ciasna może powodować ucisk, drętwienie kończyny, podrażnienia skóry lub problemy z krążeniem.
Przed zakupem warto dokładnie zmierzyć obwód kończyny zgodnie z instrukcją producenta. W przypadku bardziej rozbudowanych stabilizatorów pomocna może być konsultacja w sklepie medycznym lub z fizjoterapeutą.
Różne typy ortez można znaleźć między innymi w ofercie https://sklepmedyczny123.pl.
Czy można chodzić w ortezie przez cały dzień?
To zależy od rodzaju urazu oraz modelu stabilizatora.
Niektóre ortezy przeznaczone są głównie do aktywności, na przykład spacerów czy treningu. Inne mogą być stosowane przez większą część dnia, a określone modele również podczas odpoczynku.
Nie istnieje jednak jedna zasada dotycząca wszystkich przypadków.
Jeżeli stabilizator został zalecony po zabiegu lub poważniejszym urazie, sposób i czas jego używania powinien określić lekarz albo fizjoterapeuta. Samodzielne wydłużanie okresu stosowania nie zawsze przyspiesza powrót do sprawności.
Orteza nie zastępuje rehabilitacji
To jedna z najważniejszych zasad.
Stabilizacja może zmniejszyć ból, poprawić poczucie bezpieczeństwa i ułatwić wykonywanie codziennych czynności. Nie odbuduje jednak siły mięśni, nie poprawi automatycznie koordynacji ani nie przywróci pełnego zakresu ruchu.
Dlatego w wielu przypadkach stosowanie ortezy jest tylko jednym z elementów całego procesu.
Równolegle mogą być potrzebne ćwiczenia wzmacniające, rozciąganie, trening równowagi czy stopniowe zwiększanie obciążenia. Z czasem udział stabilizatora powinien się zmniejszać, a coraz większą pracę powinny przejmować mięśnie i więzadła.
Powrót do aktywności powinien następować stopniowo
Po urazie łatwo wpaść w jedną z dwóch skrajności. Niektórzy unikają jakiegokolwiek ruchu przez wiele tygodni, inni próbują wrócić do pełnej aktywności natychmiast po ustąpieniu bólu.
Najczęściej lepszą strategią jest stopniowe zwiększanie obciążenia.
Najpierw może to być spokojny spacer, następnie dłuższe chodzenie, ćwiczenia wzmacniające, a dopiero później bardziej wymagająca aktywność.
Orteza może ułatwić ten okres przejściowy, zwłaszcza gdy staw pozostaje jeszcze osłabiony lub pojawia się obawa przed ponownym urazem.
Kiedy trzeba skonsultować się ze specjalistą?
Samodzielne stosowanie prostego stabilizatora przy niewielkim przeciążeniu nie zawsze wymaga konsultacji. Istnieją jednak sytuacje, w których warto zasięgnąć opinii lekarza.
Dotyczy to przede wszystkim silnego bólu, dużego obrzęku, deformacji stawu, problemów z obciążaniem kończyny, utrzymującego się drętwienia lub dolegliwości, które nie zmniejszają się mimo odpoczynku.
Szczególnej uwagi wymagają także urazy po upadkach, wypadkach i intensywnym wysiłku sportowym. W takim przypadku za bólem może kryć się złamanie, uszkodzenie więzadła lub inna kontuzja wymagająca dokładniejszej diagnostyki.
Stabilizacja ma pomagać w ruchu, a nie całkowicie go zastępować
Dobrze dobrana orteza może być ważnym wsparciem podczas powrotu do codzienności. Pozwala ustabilizować osłabiony staw, ograniczyć niekorzystne ruchy i zwiększyć poczucie bezpieczeństwa podczas chodzenia czy wykonywania zwykłych obowiązków.
Najlepsze efekty przynosi jednak wtedy, gdy jest stosowana świadomie i przez odpowiedni czas.
Celem nie powinno być korzystanie ze stabilizatora bez końca, lecz stopniowe odzyskiwanie sprawności, siły i pewności ruchu. Właściwie dobrana orteza może ten proces ułatwić, ale to dobrze prowadzona rehabilitacja i rozsądny powrót do aktywności decydują o trwałym efekcie.
